Warszawa · Bemowo · od 1932
Historia Boernerowa zapisana w drewnianych domach, rodzinnych opowieściach i miejscach, które przez pokolenia tworzyły lokalną wspólnotę.
Poznaj historięIlustracja inspirowana historycznym charakterem osiedla
01 / MIEJSCE
Boernerowo wyrosło z idei nowoczesnego osiedla dla pracowników łączności. Proste drewniane domy, duże ogrody i sosnowe pasy zieleni stworzyły przestrzeń o wyjątkowym, kameralnym charakterze.
02 / MAPA OSIEDLA
Układ ulic przetrwał, lecz ich nazwy opowiadają kilka różnych epok. Przełącz widok i zobacz, jak zmienił się język mapy.
Schemat orientacyjny — służy porównaniu nazw, nie nawigacji.
NAZWY ULIC
Największa fala zmian przyszła po wojnie. Poniższe zestawienie pokazuje nazwy historyczne i używane obecnie.
| Przed 1947 | Dziś | Zmiana |
|---|---|---|
| Parkowa | Grotowska | po 1947 |
| Pocztowa | Bawełniana | po 1947 |
| Ignacego Boernera | Stanisława Kunickiego | po 1947 |
| P.O.W. | Michała Sobczaka | po 1951* |
| Łączności | Telewizyjna | po 1951 |
| Wolności | Akantu | po 1951 |
| Legionów | Ebro | po 1951 |
| Warszawska | Dostępna | po 1951 |
| al. Aleksandra Prystora | Westerplatte | po 1951 |
| Aleksandry Piłsudskiej | gen. Franciszka Kleeberga | po 1951 |
| Oleandrów | gen. Wiktora Thomméego | po 1951 |
| Telefoniczna | Telefoniczna | bez zmiany |
| szosa Groty–Wawrzyszew | gen. Sylwestra Kaliskiego | po 1951* |
* W 2018 roku nazwy Michała Sobczaka i gen. Sylwestra Kaliskiego krótko zastąpiono nazwami rtm. Władysława Beliny‑Prażmowskiego i gen. Witolda Urbanowicza; następnie przywrócono poprzednie nazwy.
03 / SPACER EDUKACYJNY
Zbieraj pieczątki i poznawaj historię osiedla podczas spaceru. Pierwszy punkt już działa przy kwiaciarni obok ronda płk. Bernarda Adameckiego. Kolejne lokalizacje tworzą planowaną trasę przez najważniejsze miejsca Boernerowa.
Przy rondzie płk. Bernarda Adameckiego — pierwszy działający punkt.
ul. gen. Sylwestra Kaliskiego 49
Historyczny punkt związany z lotniskiem Warszawa–Babice.
ul. gen. Wiktora Thomméego 1
Przy ul. gen. Sylwestra Kaliskiego — ślad linii uruchomionej w 1933 roku.
Przy skrzyżowaniu ulic Grotowskiej i Westerplatte.
Mapa będzie aktualizowana wraz z uruchamianiem kolejnych pieczątek. Docelowo sześć punktów stworzy sąsiedzki spacer edukacyjny po historii, architekturze i ważnych miejscach Boernerowa.
04 / AKTUALNOŚCI
Wydarzenia, nowe odkrycia i działania mieszkańców. Historia trwa — dopisujemy ją każdego dnia.
Powstała pierwsza wersja strony poświęconej historii osiedla. Kolejny krok to fotografie, dokumenty i wspomnienia mieszkańców.
Dołącz do archiwum →14–23.09.2026
MAL BOERNEROWOWystawa Sary Ilii — osobisty zapis macierzyństwa i przemiany tożsamościowej kobiety-artystki.
Informacje w BCK →ARCHIWUM SPOŁECZNE
ZBIERAMY HISTORIEMasz rodzinne fotografie, szkolne pamiątki lub pamiętasz dawne Boernerowo? Wkrótce uruchomimy możliwość przekazywania materiałów.
Dowiedz się więcej →05 / OŚ CZASU
1 października uruchomiono Transatlantycką Centralę Radiotelegraficzną. Jej powstanie przygotowało teren pod przyszłe osiedle pracowników łączności.
Rok 1932 przyjmujemy jako początek osiedla. Inicjatywę budowy podjął minister poczt i telegrafów Ignacy Boerner, a realizacja pierwszych domów rozpoczęła się w lipcu 1933 roku.
Powstała Koedukacyjna Szkoła Powszechna Pocztowego Przedsiębiorstwa Wojskowego — ważne miejsce nauki i życia młodej społeczności.
28 września osiedle otrzymało nazwę Boernerowo. Na stronie przedstawiamy ten fakt wyłącznie jako element historii miejsca.
Osiedle znalazło się w obszarze walk. Mieszkańcy uczestniczyli w tajnym nauczaniu, działalności konspiracyjnej i pomocy prześladowanym.
Boernerowo znalazło się w granicach stolicy. Wielu dawnych właścicieli przymusowo opuściło domy przejęte na potrzeby wojska i powstającej WAT.
Po czterdziestu latach oficjalnie przywrócono nazwę Boernerowo. Dziś osiedle jest częścią dzielnicy Bemowo.
06 / HISTORIE
Nie jedna wielka narracja, lecz kilka splatających się historii.
Układ urbanistyczny opracowali Adam Kuncewicz i Adam Jurewicz. Pierwsze typowe domy projektowała Wanda Boerner‑Przewłocka. Poziome szalunki, czterospadowe dachy, werandy i ogrody nadały osiedlu rozpoznawalny rytm.
Poznaj architektów →Sosnowe uliczki, ogrody i bliskość domów sprzyjały dziecięcej swobodzie. Szczególne miejsce zajmował Dzieciniec — wspólna przestrzeń zabawy i odpoczynku.
Poznaj historię Dziecińca →Lotnisko Warszawa‑Babice powstało w latach 1946–1950. Wojskowy teren po sąsiedzku przez dekady wpływał na pejzaż dźwiękowy i codzienność osiedla; od 1991 roku służy także lotnictwu cywilnemu.
Pierwszym miejscem modlitwy mieszkańców była drewniana kaplica. Dzisiejszy kościół Matki Bożej Ostrobramskiej i parafia wojskowo‑cywilna pozostają ważnym punktem lokalnej pamięci.
Zobacz dawne fotografie →Szkoła powstała już w 1934 roku. Jej historia łączy przedwojenne ambicje nowego osiedla, tajne nauczanie podczas okupacji i kolejne pokolenia dzieci z Boernerowa.
Jednotorowa linia „B”, uruchomiona 22 października 1933 roku, połączyła młode osiedle z Warszawą. Tramwaj stał się jednym z najtrwalszych symboli Boernerowa.
Zobacz dawny tramwaj →MIEJSCE PAMIĘCI
Miejsce stworzone dla dzieci, odpoczynku i sąsiedzkiego życia. Dziś nie istnieje już w swojej historycznej formie, ale pozostaje żywe w pamięci mieszkańców.
Dzieciniec był częścią przemyślanego programu osiedla. Wśród zieleni znajdowały się płytkie baseny, drewniane pawilony, pergole i miejsca wspólnych zabaw. Była to bezpieczna przestrzeń codzienności — zaprojektowana nie tylko do mieszkania, lecz także do budowania wspólnoty.
WSPÓLNA PRZESTRZEŃ
Dzieci spotykały się nad wodą, bawiły na świeżym powietrzu i spędzały czas pod opieką dorosłych. Drewniana, lekka architektura wpisywała się w leśny charakter całego osiedla.
Przywrócenie Dziecińca nie oznaczałoby odtworzenia dekoracji z przeszłości, lecz ponowne oddanie mieszkańcom miejsca o społecznej funkcji.
DZISIAJ
Według relacji lokalnej społeczności mieszkańcy od lat zwracają się do władz o zachowanie działki i przywrócenie jej historycznej funkcji: ogólnodostępnej przestrzeni rekreacyjnej, przeznaczonej przede wszystkim dla dzieci i rodzin.
Ta część portalu dokumentuje historię Dziecińca oraz społeczny postulat jego odtworzenia. Będziemy ją rozwijać o oryginalne fotografie, dokumenty, wspomnienia i chronologię działań mieszkańców.
Opis prezentuje pamięć i stanowisko mieszkańców; nie jest komunikatem urzędowym. Cyfrowe rekonstrukcje zostały wyraźnie oznaczone i nie są przedstawiane jako oryginalne fotografie.
07 / ARCHIWUM OBRAZÓW
Kościół, tramwaj, przydrożna figura, drewniane domy i piaszczyste ulice — kadry pokazujące, jak rodziło się osiedle pośród sosen.
Fotografie archiwalne prezentujemy obok współczesnych koloryzacji i rekonstrukcji cyfrowych. Każdy materiał odtworzony został wyraźnie opisany.
PARAFIA
Początkiem życia parafialnego była niewielka drewniana kaplica służąca mieszkańcom młodego osiedla. Z czasem jej funkcję przejął kościół Matki Bożej Ostrobramskiej — budowla mocno wpisana w sosnowy krajobraz Boernerowa i pamięć kolejnych pokoleń.
TRAMWAJ B
Tramwaj był codziennym łącznikiem Boernerowa z miastem i jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów osiedla. Litera „B” na wagonie na trwałe weszła do lokalnej ikonografii.
MAŁA ARCHITEKTURA
Figura stojąca przy skrzyżowaniu ulic Grotowskiej i Westerplatte jest jednym z charakterystycznych punktów Boernerowa. Ten spokojny znak lokalnej pamięci od lat pozostaje częścią codziennego krajobrazu osiedla.
DOMY I ULICE
Niska drewniana zabudowa, ogrody, szerokie nieutwardzone ulice i wszechobecne sosny tworzyły charakter młodego osiedla. Archiwalne kadry pozwalają zobaczyć jego skalę, rytm parceli i bliską relację domów z zielenią.
08 / DZIEDZICTWO
Tramwaj, uczelnia, lotnisko, szkoła, parafia i radiostacja tworzą wspólną opowieść o rozwoju Boernerowa.
TRAMWAJ B → 20
22 października 1933 roku uruchomiono podmiejską linię „B”, prowadzącą do młodego Osiedla Łączności. Jednotorowa trasa stała się podstawowym połączeniem mieszkańców z centrum i ważnym impulsem rozwojowym.
Po wojnie komunikację odbudowywano etapami. 29 października 1950 roku otwarto nowe torowisko, a obsługę Boernerowa związała z czasem linia nr 20. Zmieniały się jej śródmiejskie krańce i przebieg, lecz pętla Boernerowo pozostała lokalnym punktem orientacyjnym. Dziś „dwudziestka” nadal łączy osiedle z resztą miasta.
SĄSIEDZTWO
WAT utworzono w 1951 roku jako wojskową uczelnię techniczną. Jej kampus powstał bezpośrednio przy Boernerowie, na terenach związanych wcześniej z zapleczem radiostacji i osiedla. Rozwój uczelni zmienił powojenny krajobraz tej części Warszawy, a pracownicy i studenci stali się częścią lokalnej społeczności.
Z czasem Akademia rozwinęła wielowydziałowe kształcenie i badania — od elektroniki i łączności po mechanikę, informatykę i nowe technologie.
Oficjalna strona WAT ↗Źródło informacji i fotografii współczesnych: Wojskowa Akademia Techniczna.
LOTNISKO WARSZAWA–BABICE
Lotnisko budowano po II wojnie światowej, w latach 1946–1950, początkowo na potrzeby wojskowe. Z czasem korzystały z niego także służby państwowe, aeroklub, ratownictwo i lotnictwo cywilne. Rozległy teren lotniska ukształtował granice rozwoju Bemowa i przez dziesięciolecia pozostawał charakterystycznym elementem codzienności Boernerowa.
Odbywały się tu pokazy, wydarzenia lotnicze i uroczystości. Każde aktualne wykorzystanie terenu warto sprawdzać w komunikatach zarządzającego lotniskiem.
Opis oparty na materiałach miejskich i lotniczych; daty wymagające dalszej kwerendy będą aktualizowane wraz z opisem archiwaliów.
SZKOŁA
Historia nauczania na Boernerowie zaczęła się w 1934 roku od Koedukacyjnej Szkoły Powszechnej Pocztowego Przysposobienia Wojskowego. Po wojnie placówka przechodziła kolejne reorganizacje; w roku szkolnym 1957/58 działała w połączonym zespole podstawowym i licealnym, a od 1964/65 ponownie jako samodzielna szkoła podstawowa.
Dzisiejsza Szkoła Podstawowa nr 150 mieści się przy ul. gen. Wiktora Thomméego 1 — dawniej była to ul. Oleandrów, a później 1 Maja.
Strona szkoły ↗PARAFIA
Pierwszym miejscem modlitwy była drewniana kaplica związana z powstającym osiedlem. Późniejsza parafia wojskowo‑cywilna integrowała mieszkańców różnych pokoleń. Kościół Matki Bożej Ostrobramskiej został konsekrowany 10 września 1973 roku przez kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Do dziś pozostaje ważnym miejscem spotkań, uroczystości i lokalnej pamięci.
Przejdź na stronę parafii ↗1923 / RADIOSTACJA BABICE
Transatlantycką Radiotelegraficzną Centralę Nadawczą uruchomiono w 1923 roku. System dziesięciu wysokich masztów, anten i urządzeń nadawczych umożliwił odrodzonemu państwu bezpośrednią łączność radiotelegraficzną z Ameryką i innymi kontynentami, bez pośrednictwa zagranicznych stacji.
Przy zapleczu technicznym centrali rozwinęło się środowisko pracowników łączności, z którego wyrósł pomysł Osiedla Łączności — późniejszego Boernerowa. W czasie II wojny światowej instalację wykorzystali Niemcy; pod koniec wojny została zniszczona. W Lesie Bemowskim i Starych Babicach zachowały się fundamenty masztów, betonowe relikty i ślady układu technicznego.
Przeczytaj publikację o Radiostacji Babice ↗08 / ARCHITEKTURA
Boernerowo nie powstało jako przypadkowy zbiór domów. Plan ulic, wielkość działek, zieleń i powtarzalne typy budynków tworzyły spójną całość inspirowaną ideą miasta‑ogrodu.
Osiedle powstało w 1932 roku, natomiast budowa pierwszych domów ruszyła w lipcu 1933 roku. Inicjatywa wyszła od ówczesnego ministra poczt i telegrafów — tę informację pozostawiamy jedynie jako krótki element genezy inwestycji.
Układ urbanistyczny łączył regularne kwartały mieszkalne z łagodnie prowadzonymi ulicami, zielenią i terenami wspólnymi. Domy ustawiano na osobnych działkach, pozostawiając miejsce na ogrody, drzewa i codzienne życie rodzin.
Pierwsze drewniane kolonie powstawały szybko i ekonomicznie. Do 1939 roku Boernerowo miało już rozpoznawalny układ ulic, setki domów oraz szkołę, kaplicę, sklepy i przestrzenie rekreacyjne.
Założenie miało łączyć dostępne mieszkanie z dobrym doświetleniem, zielenią i spokojem podmiejskiego otoczenia. To właśnie relacja domu, ogrodu, ulicy i lasu do dziś stanowi o wyjątkowości Boernerowa.
TWÓRCY
urbanista i architekt
Współautor planu parcelacyjnego i zabudowy Boernerowa. W projekcie połączył regularne kwartały mieszkaniowe z ulicami dopasowanymi do kształtu terenu, zielenią oraz miejscami przeznaczonymi na szkołę, kaplicę, handel i rekreację.
Najważniejszym śladem jego pracy jest nie pojedynczy budynek, lecz czytelna struktura całego osiedla: kameralne działki, niska zabudowa, ogrody i krótkie dojścia do wspólnych przestrzeni. Plan z 1932 roku do dziś pozwala rozpoznać pierwotną ideę Boernerowa.
Ilustracja zastępuje portret — nie znaleźliśmy fotografii osoby opisanej w sposób pozwalający na pewną identyfikację.
architekt i współtwórca planu
Wraz z Adamem Kuncewiczem opracował urbanistyczne ramy nowego osiedla. Plan porządkował setki parceli, prowadzenie ulic i rozmieszczenie funkcji publicznych, a jednocześnie pozostawiał miejsce dla istniejącej zieleni i ogrodów przydomowych.
Współautorstwo Jurewicza przypomina, że Boernerowo było zaplanowanym zespołem, a nie zbiorem niezależnych inwestycji. Powtarzalny rytm parceli i wyraźna hierarchia ulic stworzyły tło dla późniejszych typowych domów drewnianych.
Ilustracja zastępuje portret — w publicznie dostępnych zbiorach nie udało się potwierdzić fotografii architekta.
architektka domów mieszkalnych
Ukończyła Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej w 1929 roku. Projektowała budynki mieszkalne i użyteczności publicznej; była również współzałożycielką Stowarzyszenia Architektów Rzeczypospolitej Polskiej.
Dla Boernerowa opracowała typowe drewniane domy w kilku wariantach. Różniły się wielkością i programem, lecz łączyły je spokojne proporcje, czterospadowe dachy, poziome deskowanie oraz werandy. System typów pozwalał budować ekonomicznie, nie odbierając ulicom indywidualnego charakteru.
Portret: Wikimedia Commons. Biogram: In memoriam — Pamięci Architektów Polskich.
Publikujemy wyłącznie fotografie o potwierdzonej tożsamości. Jeśli pojawią się wiarygodnie opisane portrety Adama Kuncewicza lub Adama Jurewicza, materiały projektowe zostaną nimi uzupełnione.
DOMY A–E
Wariantowe projekty pozwalały dopasować dom do potrzeb i możliwości rodziny, zachowując wspólne cechy całego osiedla.
DOM ROSNĄCY
Typowe projekty dawały możliwość etapowej rozbudowy: od niewielkiego, ekonomicznego rdzenia po większy układ z kolejnymi pokojami, werandą lub rozwiniętym poddaszem. Drewniana konstrukcja szkieletowa, modułowość i proste bryły ułatwiały dostosowanie domu do zmieniających się potrzeb.
Typy A–D różniły się powierzchnią i programem, lecz łączyły je drewniana konstrukcja, poziome deskowanie, strome dachy, dobre doświetlenie oraz silny związek domu z ogrodem. Oryginalne rzuty i materiały porównawcze znajdują się w przewodniku architektonicznym.
Zobacz Przewodnik Architektoniczny Osiedla Boernerowo ↗CHARAKTERYSTYKA
Prosta, ekonomiczna technologia i elewacje wykończone poziomym deskowaniem.
Domy o czytelnych proporcjach, najczęściej przykryte wysokimi dachami czterospadowymi.
Przeszklone werandy, ganki, podziały okien i starannie opracowane drewniane elementy.
Zabudowa odsunięta od ulicy, otoczona zielenią i powiązana z leśnym krajobrazem.
Niska zabudowa i spokojny rytm parceli zachowujące kameralny charakter ulic.
Wspólny język architektury przy kilku typach i wariantach domów.
To opis historycznych cech i zasad kompozycji osiedla, a nie aktualne wytyczne prawne. Przed remontem lub budową należy sprawdzić obowiązujące ustalenia planistyczne i konserwatorskie.
10 / NATURA
Las Bemowski jest zielonym sąsiadem Boernerowa — miejscem codziennych spacerów, odpoczynku i obserwacji dzikiej przyrody.
Mozaika borów sosnowych, lasów liściastych, podmokłych łąk i dawnych terenów fortecznych sprzyja dużej różnorodności. Spotkać można m.in. sarny, dziki, lisy, nietoperze i liczne gatunki ptaków; wyjątkowym gościem bywa łoś.
Najcenniejsze fragmenty chronią rezerwaty Łosiowe Błota i Kalinowa Łąka. Las łagodzi miejski klimat, zatrzymuje wodę i jest naturalnym przedłużeniem przydomowych ogrodów Boernerowa.
MIEJSCE SĄSIEDZKIE
Leśna huśtawka stała się jednym z nieformalnych znaków sąsiedzkiej wspólnoty — miejscem przystanku, spotkania i zabawy. Jej dokładną lokalizację opublikujemy po terenowym potwierdzeniu przebiegu bezpiecznego dojścia i zgody opiekuna terenu.
lokalizacja do weryfikacji terenowejPOMNIKI PRZYRODY
W tej części znajdzie się katalog ustanowionych pomników przyrody: gatunek, obwód pnia, lokalizacja, numer aktu prawnego i aktualne zdjęcie. Oddzielna lista pokaże drzewa zgłoszone przez mieszkańców lub proponowane do ochrony.
Nie publikujemy niepotwierdzonych lokalizacji jako obowiązujących pomników. Dane zostaną wprowadzone po sprawdzeniu w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody i miejskim wykazie.
11 / DAWNIEJ I DZIŚ
Przesuń uchwyt, aby porównać archiwalny kadr z cyfrową rekonstrukcją. Wraz z napływem współczesnych fotografii zastąpimy rekonstrukcje ujęciami wykonanymi z tej samej perspektywy.
Panorama osiedla — fotografia archiwalna zestawiona z wyraźnie oznaczoną rekonstrukcją cyfrową; materiał przekazany portalowi.
12 / ODKRYWAJ BOERNEROWO
Warto tu być. Wyrusz na spacer i odkryj miejsca, które opowiadają historię osiedla — od figury Maryi z Dzieciątkiem, przez relikty Radiostacji Babice, po pomniki i pamiątkowe tablice.
Przy skrzyżowaniu ulic Grotowskiej i Westerplatte — lokalny punkt pamięci i jeden z przystanków planowanej trasy pieczątek.
Fundamenty masztów i elementy techniczne zachowane w leśnym krajobrazie przypominają o przedsięwzięciu uruchomionym w 1923 roku.
Katalog będzie rozwijany o dokładne współrzędne, daty, opisy i fotografie po sprawdzeniu każdego obiektu w terenie.
09 / LUDZIE
Boernerowo tworzyli pracownicy łączności, nauczyciele, żołnierze, architekci, artyści, sportowcy i całe rodziny. Biogramy będą publikowane dopiero po potwierdzeniu związku danej osoby z osiedlem, a adresy wyłącznie wtedy, gdy są historycznie udokumentowane i bezpieczne do ujawnienia.
Tworzymy społeczne archiwum mieszkańców Boernerowa. Jeżeli znają Państwo historie dawnych mieszkańców, wiedzą, gdzie mieszkali, albo posiadają rodzinne zdjęcia, dokumenty lub wspomnienia związane z osiedlem, prosimy o kontakt: info@boernerowo.pl. Pomóżmy wspólnie zachować historie Boernerowa dla kolejnych pokoleń.
„Historia osiedla jest przykładem pogmatwanych losów Polaków.”
Lowisa Lermer, „Kronika Boernerowa”10 / ARCHIWUM SPOŁECZNE
Stare zdjęcie, świadectwo szkolne, historia domu, nagranie rodzinnej opowieści albo wspomnienie dzieciństwa — każdy materiał może dopisać ważny fragment do wspólnej kroniki.
Formularz przekazywania materiałów zostanie uruchomiony po ustaleniu zasad publikacji, zgód i opisu archiwalnego.
12 / ŹRÓDŁA
Portal powstaje na podstawie materiałów archiwalnych i opracowań. Teksty będą rozszerzane wraz z kolejnymi kwerendami i relacjami mieszkańców.
11 / BĄDŹMY W KONTAKCIE
Boernerowo
na co dzień
Obserwuj historie, aktualności, filmy i kadry z osiedla w naszych kanałach społecznościowych.
Masz zdjęcia lub wspomnienia? Napisz: info@boernerowo.pl